Nowe PZP - Polityka zakupowa państwa

2019-12-12 – Agnieszka Szajkowska komentarze (2)

Polityka zakupowa państwa wg nowej ustawy Pzp z 2019 r.

Nowe PZP - Polityka zakupowa państwa

Z danych zawartych w rocznych sprawozdaniach o zamówieniach udzielonych w roku 2018 przekazanych Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych przez zamawiających wynika, że wartość zamówień udzielanych w 2018 r. w oparciu o przepisy ustawy wyniosła ok. 202,1 mld zł (w 2017 – 163,2 mld zł; w 2016 – 107,4 mld zł; w 2015 – 116,3 mld zł). Ze sprawozdań za 2018 r. wynika również, iż na podstawie niektórych wyłączeń obowiązku stosowania Pzp określonych w art. 4, art. 4b, art. 4d oraz art. 136-138 ustawy Pzp udzielono zamówień na kwotę ok. 105,1 mld zł (w roku 2017 – 71,4 mld zł; w 2016 r. – 66,9 mld zł, a w 2015 r. – 88,0 mld zł). Z tego 36,6 mld zł (w roku 2017 – 37,1 mld zł; w 2016 r. – 34,2 mld zł, a w 2015 r. – 31,2 mld zł) wydatkowano na zamówienia, których wartość nie przekraczała wyrażonej w złotych równowartości tzw. progu bagatelności (30 000 euro)[1].
Powołując się na raport Najwyższej Izby Kontroli, wartości te mogą być zaniżone lub zawyżone o 6% ogólnej wartości[2]. Nie zmienia to natomiast faktu, że zamówienia publiczne stanową ok. 10% produktu krajowego brutto (PKB) w Polsce*. Stanowią one potężne narzędzie stymulujące i wspierające rozwój gospodarczy, umożliwiające poprawę jakości zamawianych dostaw, usług i robót budowlanych, wsparcie innowacyjności, realizowanie polityki społecznej i strategii państwa.

[1] Sprawozdanie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2018 r., czerwiec 2019r.
[2] Informacja o wynikach kontroli „Dokonywanie zakupów do 30 tys. Euro przez wybrane jednostki sektora finansów publicznych”, 23.03.2018r.

Z uwagi na powyższe, już w uzasadnieniu wprowadzenia nowej ustawy Prawo zamówień publicznych szczególną rolę poświęcono planowaniu. Nie tylko z punktu widzenia obowiązku zamawiających, ale przede wszystkim jako „Polityki zakupowej państwa”.

Polityka zakupowa państwa, wskazana w art. 32 nowej ustawy Prawo zamówień publicznych, określa priorytetowe działania Rzeczypospolitej Polskiej w obszarze zamówień publicznych, a także pożądany kierunek działań zamawiających w zakresie udzielanych zamówień, który obejmuje w szczególności zakup innowacyjnych lub zrównoważonych produktów oraz usług, z uwzględnieniem:

  1. aspektów normalizacyjnych;
  2. kalkulacji kosztów w cyklu życia produktów;
  3. społecznej odpowiedzialności przedsiębiorców;
  4. upowszechniania dobrych praktyk i narzędzi zakupowych;
  5. stosowania aspektów społecznych.

Polityka zakupowa państwa ma być opracowywana raz na 4 lata i przyjmowana przez Radę Ministrów w drodze uchwały, na wniosek ministra właściwego do spraw gospodarki. Minister ten będzie również odpowiedzialny za przygotowanie jej projektu i koordynację realizacji. Ponadto, zwiększano rolę planowania w zamówieniach publicznych poprzez wprowadzenie nowych obowiązków prawnych:

  1. dokonania analizy potrzeb przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia (w postępowaniach unijnych);
  2. aktualizacji rocznych planów postępowań;
  3. koncentrację ogłoszeń o zamówieniach w oficjalnych publikatorach, tj. Biuletynie Zamówień Publicznych oraz Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej;
  4. zwiększenie znaczenia dialogu z wykonawcą poprzez podkreślenie jego roli w przygotowaniu postępowania;
  5. wprowadzenie do ustawy zasady efektywności.

Powyższe obowiązki w oparciu o Politykę zakupową państwa mają szanse odzwierciedlić niezbędny balans pomiędzy efektywnością ekonomiczną udzielanych zamówień, a postępującą instrumentalizacją prawa zamówień. Możliwe jest również wyeliminowanie, mam nadzieję w dużej części, następujących kluczowych problemów w dziedzinie zamówień publicznych:

  1. wybieranie rozwiązań najtańszych zamiast najbardziej efektywnych w dłuższym okresie;
  2. nieproporcjonalny do potencjału udział przedsiębiorców z sektora MŚP w rynku zamówień publicznych;
  3. nieefektywne zarządzanie procesem zakupowym od planowania udzielenia zamówienia, poprzez przygotowanie postępowania, po podsumowanie jego realizacji;
  4. koncentracja zamawiających na spełnieniu wymogów formalnych zamiast na uzyskaniu najlepszego jakościowo produktu lub usługi;
  5. zmniejszające się zainteresowanie wykonawców rynkiem zamówień publicznych (w 2018 r. w ok. 44,33% postępowań złożona została tylko jedna oferta)[3];
[3] Na podstawie: „Sprawozdanie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2018 r”, czerwiec 2019r..

W związku z Polityką zakupową państwa dodatkowy obowiązek nałożono na zamawiających, będących centralnymi organami administracji rządowej. Podmioty te zobowiązane zostały do uwzględnienia celu oraz kierunku w średniookresowej strategii rozwoju kraju.

„Polityka zakupowa państwa” istniała i istnieje w systemie zamówień publicznych. Zamawiający spotkali się bowiem już z tematyką: „Zielone zamówienia publiczne” czy „Społeczne zamówienia”. Pamiętamy różne rekomendacje związane z zakupami informatycznymi. Często kierunek zamówień publicznych był określany przez nowelizacje ustawy Prawo Zamówień Publicznych, czy też przez Urząd Zamówień Publicznych lub inne instytucje, które w danym temacie wspierały UZP. Niestety, wymogi te pojawiały się bez wyraźnego uzasadnienia dla zamawiających. Bez określenia terminów ich obowiązywania, czy nawet wykazania tego najważniejszego celu, do którego mają dążyć wszyscy zamawiający. Dla większości Zamawiających był to jedynie dodatkowy obowiązek sprawozdawczy.

Polityka zakupowa państwa ma być tym fundamentem oraz kierunkiem, w jakim zmierzać ma system zamówień publicznych w rozumieniu potrzeb obywateli. Ograniczanie się bowiem do zwykłego zaspokajania potrzeb zakupowych podmiotów publicznych nie ma nic wspólnego ze stworzeniem faktycznego „Systemu zamówień publicznych”, ukierunkowanego przez Politykę zakupową państwa.

Niestety na dzień dzisiejszy pogłębia się różnicę między zakupami publicznymi, a zakupami w biznesie. Podążanie „za procedurą”, „za legalnością” postępowania, nie idzie w parze z faktyczną potrzebą zakupową danego zamawiającego, nie wspominając już w Polityce zakupowej państwa. Zbyt duże zaangażowanie zasobów na przeprowadzenie samej procedury zamówieniowej, z ograniczonym zaangażowaniem zasobów na analizę rynku, potrzeb, pożądanych efektów pogrąża system zamówień w Polsce. Dysproporcja pomiędzy wykonawcami a zamawiającymi w zakresie „równości sił” stale się powiększa.

Wraz z nową ustawą pojawia się obowiązek „Analizy potrzeb zamawiającego, wstępnych konsultacji rynkowych oraz wcześniejszego zaangażowanie wykonawców”. Zamawiający zatem mają niebywałą szansę na faktyczny, bezpośredni dialog z wykonawcą. Mają okazję nie tylko do wymiany wiedzy z wykonawcami, ale również na zreflektowanie swojego stanowiska w stosunku do wykonawców jako partnerów w systemie zamówień publicznych.

Nie należy przy tym zapominać o art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym „wydatki publiczne powinny być dokonywane: w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów, a także w sposób umożliwiający terminową realizację zadań oraz w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań”. Oznacza to nic innego jak to, że nabywane dostawy, usługi lub roboty budowlane powinny stanowić rzeczywistą potrzebę zamawiającego oraz to, że nowa ustawa Prawo zamówień publicznych w końcu wskazała, jakie są „legalne metody oraz środki” służące osiągnięciu założonych celów.

Zestawiając „Politykę zakupową państwa” z „Analizą potrzeb zamawiającego […]” mamy już określony kierunek, w jakim prowadzi nas nowa ustawa Prawo zamówień publicznych. Ścisła współpraca wykonawcy i zamawiającego została usankcjonowana. Jest miejsce na dialog, wymianę wiedzy i doświadczenia, wsparcie w osiąganiu określonego przez Państwo celu, rozumianego jako „Polityka zakupowa państwa”.

Miejmy nadzieje, że „Analiza potrzeb zamawiającego, wstępne konsultacje rynkowe oraz wcześniejsze zaangażowanie wykonawców” wejdą w nawyk zamawiających i skorzystają oni z instrumentów tam opisanych również w zamówieniach klasycznych o wartościach mniejszych niż progi unijne. Stanowią one bowiem lwią część rynku zamówień publicznych w Polsce. Warto jednak pamiętać o tym, że żadne nawet najdoskonalsze regulacje prawne, w tym także Polityka zakupowa państwa, nie zastąpią zmian, które muszą regularnie dokonywać się w świadomości przedstawicieli sektora publicznego. Zamówienia publiczne, by jeszcze mocniej stały się elementem państwowej polityki zakupowej, muszą być postrzegane przez sektor publiczny jako holistyczny proces, od momentu zidentyfikowania potrzeby zakupowej, zaplanowania jej realizacji, poprzez realizację, rozliczenie zakupu i ewaluację całego procesu zakupowego i przedmiotu postępowania w jego praktycznym wykorzystaniu .

Już teraz warto przygotować się nie tylko jak realizować poszczególne tryby postępowań o udzielenie zamówień publicznych, ale przede wszystkim – jak dokonywać analizy potrzeb, wstępnych konsultacji rynkowych, oraz w jaki sposób angażować wykonawców w proces przygotowania postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Realizować zamówienia poprzez pryzmat celu, a nie „samej procedury” samej w sobie.

Dyskusja:

Marlena 2019.12.13 15:50

Ciekawy artykuł. Może jakiś przykład analizy potrzeb przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia?
Pozdrawiam

Agnieszka Szajkowska 2019.12.13 16:05

Pani Marleno, temat analizy potrzeb przed wszczęciem postępowania zostanie poruszony na szukio w Nowym roku. Pozdrawiam.

Anonim. Zaloguj się aby się podpisać.

Nie znasz SzuKIO?

Przetestuj działanie SzuKIO.

Jeżeli korzystasz z wersji bezpłatnej lub nie masz jeszcze konta:

Sprawdź DEMO.

Agnieszka Szajkowska

Prawnik specjalizujący się w zamówieniach publicznych od ponad 13 lat. Wieloletni pracownik administracji samorządowej oraz rządowej. Posiada praktyczną wiedzę oraz doświadczenie m.in. w: wprowadzaniu procesów zakupowych, planowaniu zamówień publicznych czy przygotowywaniu dokumentacji przetargowych. Uczestniczyła w dużych projektach infrastrukturalnych i kilkuset postępowaniach, w większości o wartościach powyżej tzw. progów unijnych.

Agnieszka Szajkowska

Nie znasz SzuKIO?

Przetestuj działanie SzuKIO.

Jeżeli korzystasz z wersji bezpłatnej lub nie masz jeszcze konta:

Sprawdź DEMO.

Nowości na blogu:

Zmiany jakich dokonano w projekcie ustawy, przekazując go do Sejmu

Tarcza antykryzysowa - aktualizacja projektu 2020-03-27 » Martyna Lubieniecka

Komentarz do "tarczy antykryzysowej" na podstawie projektu 2020-03-26 » Martyna Lubieniecka

Raport z pierwszego SpotKIO online 2020-03-20 » Marcin Kalmus

Elektroniczne zaświadczenie o niekaralności w zamówieniach publicznych 2020-01-17 » Marcin Kalmus

Planowanie zamówień publicznych wg nowej ustawy PZP 2019-12-15 » Agnieszka Szajkowska

Polecane

Skan oferty podpisany podpisem kwalifikowanym może być uznany za ważny (KIO 119/19) 2019-03-07 » Iwona Holka